Μια Τυχαία Ομοιότητα;

Ένα πασίγνωστο ρεμπέτικο τραγούδι με ρίζες που χάνονται στο χρόνο

Κι επειδή το άρθρο έχει, όπως θα διαπιστώσετε, συγκεκριμένο σκοπό, θα παραθέσω παρακάτω κάποια στοιχεία σχετικά με το δημιουργό και την προέλευση του τραγουδιού, πρίν να επιχειρήσω το επόμενο βήμα.

Από ΑΥΤΗ την πηγή έχουμε την παρακάτω πληροφόρηση

Το Μινόρε της Αυγής – Σπύρος Περιστέρης –

Ένα από τα αριστουργήματα της δισκογραφίας του λαϊκού τραγουδιού, το θρυλικό «Μινόρε της αυγής», που έχει κατοχυρωθεί δικαστικώς στον συνθέτη και μαέστρο Σπύρο Περιστέρη ενώ παράλληλα το διεκδικούσε για δικό του και ο Κώστας Καπλάνης, έχει τις ρίζες του στην Αμερική και συγκεκριμένα στη Νέα Υόρκη.

Το «Μινόρε της αυγής» ­ κατά τον συνθέτη Γιάννη Τατασσόπουλο ­ εμπνεύσθηκε, έγραψε και έπαιξε ­ προπολεμικά ­ με το μπουζούκι του ένας σπουδαίος μουσικός, ο Γιάννης (Τζακ) Χαλκιάς.

Είχε κυκλοφορήσει σε μεγάλο δίσκο γραμμοφώνου με τίτλο «Το μινόρε του τεκέ» και στην πίσω πλευρά υπήρχε ένα ζεϊμπέκικο «Ο Ξεφτίλης».

Το ορχηστρικό αυτό κομμάτι του Χαλκιά το έπαιζαν οι μουσικοί σε όλα τα ελληνικά κέντρα της Αμερικής.

Ο μαέστρος Σπύρος Περιστέρης είχε τότε τη μαντολινάτα στο καράβι που εκτελούσε το δρομολόγιο Πειραιάς – Νέα Υόρκη, για να διασκεδάζει τους επιβάτες, αφού η διάρκεια του ταξιδιού κρατούσε ένα μήνα.

Σε κάποιο δισκάδικο βρήκε και αγόρασε το «Μινόρε του τεκέ». Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα και ανέλαβε μαέστρος στις φωνογραφικές εταιρείες του Μίνωος Μάτσα «Obeon – Parlophone», αξιοποίησε το κομμάτι αυτό.

Πήρε στίχους από τον Μάτσα και με εκτελεστή τον Κώστα Καπλάνη βγήκε το «Μινόρε της αυγής», που μουσικά ήταν το ίδιο το «Μινόρε του τεκέ». Ο Καπλάνης όμως το διεκδικούσε κι αυτός και η υπόθεση έφθασε στα δικαστήρια.

Τελικά, βγήκε απόφαση και δικαιώθηκε ο Περιστέρης.

Ο σημαντικός συνθέτης του ρεμπέτικου τραγουδιού Σπύρος Περιστέρης γεννήθηκε το 1900 στη Σμύρνη από Έλληνα πατέρα και Ιταλίδα μητέρα.

Από μικρός έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τα μουσικά όργανα όπως το μπουζούκι, η κιθάρα, το πιάνο και πρωτίστως το μαντολίνο.

Το 1916 μετακόμισε με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη, όπου, παρά τις οικονομικές δυσκολίες, κατόρθωσε να σπουδάσει στο νυχτερινό τμήμα της Ιταλικής Σχολής και να αποφοιτήσει μετά από τέσσερα χρόνια, έχοντας μάθει την ιταλική και τη γερμανική γλώσσα.

Το μορφωτικό του επίπεδο, συνεπώς, ήταν σαφώς υψηλότερο από αυτό των περισσοτέρων λαϊκών μουσικών της εποχής.

Γύρω στο 1920 ο Περιστέρης επέστρεψε στη Σμύρνη και, παρά το νεαρό της ηλικίας του, ηγήθηκε της περίφημης Σμυρναίικης Εστουδιαντίνας «Τα Πολιτάκια». Ο ίδιος ανέλαβε να παίζει μαντολίνο.

Το 1924, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Εδώ θα μείνει για το υπόλοιπο της ζωής του και για περισσότερα από τριάντα χρόνια (1931-1965) θα πρωταγωνιστήσει στα δισκογραφικά δρώμενα της Ελλάδας ως διευθυντής της εταιρείας Odeon-Parlophon, αλλά και ως μουσικοσυνθέτης.

Ο Περιστέρης είναι αυτός που θα λάβει μια ιστορική για το ελληνικό λαϊκό τραγούδι απόφαση: θα δώσει την ευκαιρία στο Μάρκο Βαμβακάρη να ηχογραφήσει, για πρώτη φορά, λαϊκά τραγούδια με μπουζούκια στην ορχήστρα.

Πρόκειται για το «Καραντουζένι», με ερμηνευτή τον ίδιο το Βαμβακάρη, και για το ορχηστρικό «Αράπ ζεϊμπέκικο». Για το πότε έγινε αυτό το γεγονός, οι απόψεις διίστανται: ο Τάσος Σχορέλης τοποθετεί την ηχογράφηση το 19341, ενώ ο Διονύσης Μανιάτης τον Ιούνιο του 19322.

Παράλληλα, ο Περιστέρης θα αρχίσει τη δική του μεγάλη πορεία ως συνθέτης, με πολλές επιτυχίες, κυρίως στις δεκαετίες του ’30 και του ’40: «Οφ αμάν» (1934), «Ο Αντώνης ο βαρκάρης» (1939), «Μινόρε της αυγής» (1947) και πολλά άλλα. Στιχουργός των τραγουδιών του ήταν συνήθως ο Μίνως Μάτσας, ιδρυτής της γνωστής δισκογραφικής εταιρείας.

Ο Σπύρος Περιστέρης ταυτίζεται με τη μετάβαση από τη σμυρναϊκή σχολή στο ρεμπέτικο. Πράγματι, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένας από τους πρωτοπόρους του «αστικού» λαϊκού τραγουδιού, όπως αυτό διαμορφώθηκε από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 και μετά.

Τα περισσότερα τραγούδια του είχαν μουσικό ύφος ανάλογο με αυτό των σημαντικών εκπροσώπων του ρεμπέτικου τραγουδιού: Μ. Βαμβακάρη, Β. Τσιτσάνη, Γ. Παπαϊωάννου, Δ. Γκόγκου-Μπαγιαντέρα, Α. Χατζηχρήστου.

Παντρεμένος από το 1921, ο Περιστέρης απέκτησε δύο γιους, τον Αργύρη και το Δημήτρη, που επίσης ασχολήθηκαν με τη μουσική. Πέθανε στην Αθήνα το 1966.

Επίσης ενδιαφέρουσα, αν και ασαφής ως προς τον χρόνο, είναι η μαρτυρία ετούτη από την κατάθεση του Κ. Καπλάνη (Π. Κουνάδης, «Τα ρεμπέτικα», εκδ. «ΤΑ ΝΕΑ»):

«Είχα γράψει ένα τραγούδι που άρχιζε ως εξής: “Ξύπνα Μαριώ μου”. Δεν άρεσε όμως ούτε στον Μάτσα ούτε στον Περιστέρη, αλλά τελικά ούτε σ’ εμένα ο στίχος. Επειδή όμως είχε προετοιμαστεί η ηχογράφησή του ο Μάτσας έγραψε νέους στίχους και ο Περιστέρης πρόσθεσε την εισαγωγή. Αργότερα μέτρησα και είδα ότι έχω γράψει το 37,5% της μελωδίας. Έφυγα για στρατιώτης και όταν επέστρεψα πήγα στον Περιστέρη και του ανέφερα το θέμα της ετικέτας. Αναγνώρισε την παράλειψη, που δεν οφειλόταν ούτε στον ίδιο ούτε στον Μάτσα, και μου ζήτησε να πάμε μαζί στην ΑΕΠΙ. Είναι αλήθεια ότι αδιαφόρησα. […] Μετά έφυγα για την Αμερική. Αργότερα το τραγούδι έγινε μεγάλη επιτυχία και τραγουδιόταν από όλους.  Τα Χριστούγεννα του 1965 επέστρεψα στην Ελλάδα, πήγα πάλι στον κυρ Σπύρο και μου επανέλαβε τα ίδια. Πράγματι, αποφάσισα να πάω στην ΑΕΠΙ. Ήταν 14 Μαρτίου 1966. Την άλλη μέρα ο κυρ Σπύρος έφυγε από τη ζωή. Ήταν πλέον αδύνατον να δικαιωθώ. […]».

Παρ΄ όλα αυτά και μετά τα υπόλοιπα ψαξίματα στο ίντερνετ οι πηγές αναφέρουν την ίδια ιστορία περίπου και δεν βρίσκω περαιτέρω πληροφορίες

Εδώ η αρχική του ηχογράφηση, όπως μας πληροφορεί στην αρχή του το βίντεο, αν είναι ακριβής

Κρατούμε αυτά τα δεδομένα στο μυαλό μας και ερχόμαστε στον Granados

Enrique Granados Campiña (27 Ιουλίου 1867 – 24 Μαρτίου 1916) και σε ένα από τα έργα του, τους 12 ισπανικούς χορούς που συνετέθη το 1890 και στο δεύτερο μέρος το λεγόμενο Orientale (Op. 37, No. 2) όπου στο κατοπινό «Μινόρε της Αυγής» απαντούμε πάρα πολλές ομοιότητες.

Το ακούμε σε αυτή την την συγκεκριμένη εκτέλεση, όπου, καθαρά, φαίνονται οι ομοιότητες

Αλλά και σε αυτήν, του πιάνου, για την οποία γράφτηκε αρχικά

 

Με τον Alexander Fomenko  στις 23 Ιουνίου το 2005

Πόσο επηρεασμένο ή όχι, το Μινόρε, δεν μπορούμε να το απαντήσουμε σε αυτό το ιστολόγιο, μάλλον μουσικολόγος θα καταφέρει να δώσει μια θετική λύση επί του θέματος.

Τελειώνοντας είχα σκοπό να αλλάξουμε το μουσικό μας κλίμα με έναν άλλο συνθέτη της λεγόμενης «κλασσσικής» μουσικής

Στην πορεία συνάντησα ένα απόσπασμα του έργου του Granados, ερμηνευμένο από τον μεγάλο κιθαρίστα Andrés Segovia Torres

Του ιδίου συνθέτη  ακούμε το Danza σε Si

Εδώ σας αποχαιρετώ ευχόμενος καλή ακρόαση με μέϊλ επικοινωνίας το vromikesskepsis@yahoo.gr